Yatırım Teşvik Belgesi Nasıl Alınır?

Türkiye’de yatırım yapmak isteyen girişimciler ve şirketler için yatırım teşvik belgesi; vergi indirimi, sigorta primi desteği, gümrük vergisi muafiyeti ve faiz desteği gibi avantajlarla yatırım maliyetlerini önemli ölçüde azaltır. Başvuru süreci, yatırımın türü, tutarı ve sektörüne göre şekillenir ve günümüzde dijital ortamda yürütülerek daha erişilebilir hale gelmiştir.

Bu yazıda, yatırım teşvik belgesi başvurusunun temel adımlarını, kimlerin başvurabileceğini ve hangi yatırımların teşvik kapsamına girdiğini net ve güncel bilgilerle ele alıyoruz.

Yatırım Teşvik Belgesi Nedir ve Ne İşe Yarar?

Yatırım teşvik belgesi, Türkiye’de yapılacak yatırımların desteklenmesi amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından verilen ve yatırımcılara çeşitli mali ve vergisel avantajlar sağlayan resmi bir belgedir. Bu belge sayesinde yatırımcılar; vergi indirimi, KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, sigorta primi işveren hissesi desteği ve faiz desteği gibi teşvik unsurlarından yararlanarak yatırım maliyetlerini düşürebilir. Yatırımın türüne, büyüklüğüne ve bulunduğu bölgeye göre kapsamı değişen yatırım teşvik belgesi, hem yeni yatırımların hayata geçirilmesini hem de mevcut yatırımların büyümesini ve rekabet gücünün artmasını amaçlar.

Yatırım Teşvik Belgesi Alabilmek İçin Gereken Şartlar

Yatırım teşvik belgesi başvuru şartları; yatırımın türüne (genel, bölgesel, stratejik vb.) ve gerçekleştirileceği bölgeye göre belirlenir. “Teşvik belgesi nasıl alınır?” sorusunun temel yanıtı, yatırımın teşvik mevzuatına uygun olması ve belirlenen kriterleri karşılamasıdır. Her teşvik uygulaması için tanımlanan asgari sabit yatırım tutarının sağlanması zorunludur; bu tutarlar bölgesel gelişmişlik düzeyine göre değişiklik gösterir.

Ayrıca yatırımın sektörü, büyüklüğü, istihdam potansiyeli, teknolojik ve katma değer üretme kapasitesi ile öngörülen sürede tamamlanabilir olması değerlendirilir. Çevresel etkiler, sürdürülebilirlik, yatırımcının finansal yapısı, finansman modeli, getirisi ve riskleri de başvuru kriterleri arasında yer alırken; stratejik ve teknoloji yoğun yatırımlar için ek koşullar aranabilir.

Başvurular, E-TUYS sistemi üzerinden yapılır ve belirli belgelerin sisteme yüklenmesi zorunludur. Bunlar arasında imzalı müracaat dilekçesi, teknik ve mali bilgileri içeren yatırım bilgi formu, imza sirküleri, başvuru ücretinin ödendiğine dair belge, taahhütname, yetkilendirme formu, yatırımcı bilgi formu ve Ticaret Sicil Gazetesi yer alır. Yatırımın niteliğine göre fizibilite raporu gibi ek belgeler de talep edilebilir. Tüm kriter ve belgelerin eksiksiz sunulması, yatırım teşvik belgesinin onaylanmasında belirleyici rol oynar.

Yatırım Yapacak Gerçek ve Tüzel Kişilerde Aranan Nitelikler

Yatırım teşvik belgesi başvurusunda bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin, yürürlükteki teşvik mevzuatına ve ilgili yasal düzenlemelere uygun niteliklere sahip olması gerekir. Gerçek kişiler için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak veya Türkiye’de yatırım yapma hakkına sahip olmak, yatırımın finansmanını karşılayabilecek mali yeterliliğe sahip bulunmak ve başvuruyu kendi adına ya da yetkili olduğu bir temsilci aracılığıyla yapmak temel kriterler arasındadır. Tüzel kişilerde ise şirketin Ticaret Siciline kayıtlı olması, faaliyet konusunun yapılacak yatırımla uyumlu bulunması, yetkili kişi veya kişilerin usulüne uygun şekilde tanımlanmış olması ve şirketin mali yapısının yatırımı gerçekleştirebilecek düzeyde olması aranır. Bununla birlikte, yatırımcıların kamuya olan vergi ve benzeri yükümlülüklerini yerine getirmesi, mevzuata aykırı bir durumunun bulunmaması ve yatırımın teşvik sistemi kapsamında desteklenebilir nitelikte olması, yatırım teşvik belgesi sürecinde değerlendirmeye alınan temel unsurlar arasında yer alır.

Asgari Yatırım Tutarları ve Kapasite Kriterleri

Yatırım teşvik belgesi kapsamında değerlendirilecek projelerde, asgari yatırım tutarları ve kapasite kriterleri başvurunun temel unsurlarıdır. Teşvik sisteminde belirlenen asgari sabit yatırım tutarı; yatırımın türüne (genel, bölgesel, stratejik), sektörüne ve yatırımın yapılacağı bölgeye göre değişir ve bu tutarın altında kalan yatırımlar teşvik kapsamına alınmaz.

Bununla birlikte yatırımın yalnızca tutar bazında değil; üretim kapasitesi, istihdam potansiyeli, teknolojik seviyesi ve katma değer oluşturma gücü açısından da yeterli olması beklenir. Kapasite değerlendirmesinde, yatırımın mevcut altyapıya katkısı, ölçek ekonomisi yaratma durumu ve ilgili sektör için öngörülen asgari kapasite şartlarını karşılayıp karşılamadığı dikkate alınır. Bu nedenle yatırımcıların, başvuru öncesinde yatırım tutarını ve kapasite planlamasını teşvik mevzuatına uygun şekilde detaylandırması, belgenin onaylanması açısından kritik önem taşır.

Yatırım Teşvik Belgesi Başvuru Süreci

Yatırım teşvik belgesi başvuru süreci, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen E-TUYS (Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi) üzerinden tamamen dijital olarak gerçekleştirilir. Sürecin ilk adımında, yatırımcı veya yetkilendirilmiş temsilcisi adına E-TUYS sisteminde kullanıcı tanımlaması yapılır ve yetkilendirme işlemleri tamamlanır. Ardından yatırımın türü, sektörü, lokasyonu, sabit yatırım tutarı, istihdam öngörüsü ve finansman yapısını içeren başvuru bilgileri sisteme girilir ve gerekli belgeler eksiksiz şekilde yüklenir.

Başvurunun tamamlanmasının ardından, Bakanlık tarafından yapılan ön inceleme sürecinde yatırımın teşvik mevzuatına uygunluğu, asgari yatırım tutarlarını karşılayıp karşılamadığı ve teknik–mali yeterliliği değerlendirilir. Gerekli görülmesi halinde yatırımcıdan ek bilgi veya belge talep edilebilir. İnceleme süreci olumlu sonuçlandığında yatırım teşvik belgesi düzenlenerek elektronik ortamda yatırımcıya iletilir ve yatırım süreci resmi olarak başlamış olur. Belge alındıktan sonra yatırımcı, belirlenen süreler içinde yatırımı tamamlamak ve teşvik unsurlarını mevzuata uygun şekilde kullanmakla yükümlüdür.

E-TUYS Sistemi Üzerinden Yetkilendirme İşlemleri

Yatırım teşvik belgesi başvuru sürecinin ilk ve zorunlu adımı, E-TUYS (Elektronik Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Bilgi Sistemi) üzerinden yetkilendirme işlemlerinin tamamlanmasıdır. Bu aşamada yatırımcı adına işlem yapacak kişi veya kişilerin sistemde tanımlanması gerekir. Yetkilendirme işlemleri, şirketi temsile yetkili kişi tarafından elektronik imza kullanılarak gerçekleştirilir ve ilgili yetkilendirme formu E-TUYS sistemine yüklenir.

Yetkilendirme tamamlandıktan sonra tanımlanan kullanıcılar; yatırım teşvik belgesi başvurusu oluşturma, belge ekleme, başvuruyu güncelleme ve Bakanlık ile yazışmaları yürütme yetkisine sahip olur. Bu işlemin doğru ve eksiksiz yapılması, başvuru sürecinin sorunsuz ilerlemesi açısından büyük önem taşır; hatalı veya eksik yetkilendirmeler başvurunun değerlendirmeye alınmasını geciktirebilir.

Başvuru için Gerekli Belgelerin Hazırlanması

Yatırım teşvik belgesi başvurusunun sağlıklı ve hızlı bir şekilde değerlendirilmesi için gerekli belgelerin eksiksiz ve doğru biçimde hazırlanması büyük önem taşır. Başvuru kapsamında E-TUYS sistemine; yatırımcı tarafından imzalanmış müracaat dilekçesi, yatırımın teknik ve mali detaylarını içeren yatırım bilgi formu, şirketi temsile yetkili kişilere ait imza sirküleri, Bakanlıkça belirlenen başvuru ücretinin ödendiğine dair belge, taahhütname, yetkilendirme formu, yatırımcı bilgi formu ve güncel Ticaret Sicil Gazetesi yüklenir.

Yatırımın türüne, büyüklüğüne ve niteliğine bağlı olarak fizibilite raporu, kapasite raporu veya sektöre özgü ek belgeler de talep edilebilir. Belgelerin güncel mevzuata uygun, tutarlı ve yatırım planı ile örtüşür şekilde hazırlanması; inceleme sürecinde ek belge taleplerinin önüne geçilmesini sağlar ve yatırım teşvik belgesinin onay sürecini hızlandırır.

Online Başvuru Adımları ve Onay Süreci

Yatırım teşvik belgesi için online başvuru süreci, E-TUYS sistemi üzerinden belirli adımlar izlenerek yürütülür. Yetkilendirme işlemlerinin tamamlanmasının ardından yatırımcı, sistem üzerinden yeni başvuru oluşturarak yatırımın türü, sektörü, yatırım yeri, sabit yatırım tutarı, istihdam öngörüsü ve finansman yapısına ilişkin bilgileri girer. Gerekli belgelerin sisteme yüklenmesi ve başvurunun elektronik imza ile onaylanmasıyla başvuru resmi olarak tamamlanmış olur.

Başvurunun iletilmesinin ardından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yapılan inceleme sürecinde, yatırımın teşvik mevzuatına uygunluğu, asgari yatırım tutarları ve teknik–mali yeterlilik kriterleri değerlendirilir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması halinde yatırımcıdan ek bilgi veya belge talep edilebilir. Değerlendirme süreci olumlu sonuçlandığında yatırım teşvik belgesi elektronik ortamda düzenlenir ve yatırımcıya iletilir. Belgenin onaylanması ile yatırımcı, teşvik unsurlarından yararlanarak yatırımını belirlenen süre ve koşullar çerçevesinde hayata geçirebilir.

Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamındaki Destek Unsurları

Yatırım teşvik belgesi kapsamında sağlanan destekler; yatırımın türüne, büyüklüğüne, sektörüne ve yapılacağı bölgeye göre farklılık gösterir. Amaç, yatırım maliyetlerini azaltarak yatırımların hızla hayata geçirilmesini ve sürdürülebilir büyümeyi desteklemektir. Bu kapsamda en yaygın destekler KDV istisnası ve gümrük vergisi muafiyeti olup, yatırım kapsamında temin edilen makine ve teçhizatta önemli maliyet avantajı sağlar.

Buna ek olarak vergi indirimi, sigorta primi işveren hissesi desteği, belirli bölgelerde sigorta primi desteği, faiz veya kâr payı desteği ve uygun yatırımlarda yatırım yeri tahsisi gibi teşvikler sunulabilir. Bölgesel ve stratejik yatırımlarda desteklerin kapsamı genişlerken, istihdam ve teknoloji yoğun projeler daha avantajlı teşviklerden yararlanabilir. Bu destekler, yatırımcıların rekabet gücünü artırarak uzun vadeli ve katma değerli yatırımların önünü açar.

KDV İstisnası ve Gümrük Vergisi Muafiyeti

Yatırım teşvik belgesi kapsamında, yatırım için alınan makine ve teçhizatlarda KDV istisnası uygulanır; böylece yatırımcılar yüksek KDV maliyetinden muaf tutulur. Ayrıca yurt dışından temin edilen makine ve ekipmanlar için gümrük vergisi muafiyeti sağlanarak ithalat maliyetleri düşürülür. Bu iki destek unsuru, yatırımın başlangıç aşamasındaki nakit yükünü azaltarak sürecin daha hızlı ve verimli ilerlemesine katkı sağlar.

Vergi İndirimi ve Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği

Yatırım teşvik belgesi kapsamında sağlanan vergi indirimi, yatırımcıların elde ettiği kazanç üzerinden ödeyeceği kurumlar veya gelir vergisinin belirli bir oranının indirilmesine imkân tanır ve yatırımın geri dönüş süresini kısaltır. Sigorta primi işveren hissesi desteği ise yatırım kapsamında oluşturulan istihdam için işverenin ödemesi gereken sigorta primi payının, belirlenen süre boyunca devlet tarafından karşılanmasını sağlar. Bu destekler, özellikle istihdam odaklı yatırımlarda işletme maliyetlerini önemli ölçüde azaltır.

Faiz veya Kâr Payı Desteği

Faiz veya kâr payı desteği, yatırım teşvik belgesi kapsamında kullanılan yatırım kredilerinin faiz veya kâr payının belirli bir kısmının devlet tarafından karşılanmasını sağlar. Bu destek sayesinde yatırımcıların finansman maliyetleri azalır ve yatırımların daha sürdürülebilir şekilde hayata geçirilmesi desteklenir.

Yatırım Yeri Tahsisi

Yatırım teşvik belgesi kapsamında uygun görülen yatırımlar için yatırım yeri tahsisi desteği sağlanabilir. Bu destekle birlikte, kamuya ait arazi veya arsalar yatırımcılara belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tahsis edilerek yatırımın yer temini maliyeti azaltılır. Özellikle büyük ölçekli ve stratejik yatırımlarda sunulan bu imkân, yatırım sürecinin daha hızlı ve planlı şekilde ilerlemesine katkı sağlar.

Bölgesel Teşvik Uygulamaları ve Yatırım Bölgeleri

Türkiye’de yatırım teşvik sistemi, bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmak ve yatırımları dengeli şekilde ülke geneline yaymak amacıyla bölgesel teşvik uygulamaları esasına dayanır. Bu kapsamda iller, sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerine göre farklı yatırım bölgelerine ayrılır ve her bölge için sağlanan teşvik unsurları değişiklik gösterir. Genel olarak daha az gelişmiş bölgelerde yapılan yatırımlar; daha uzun süreli sigorta primi desteği, daha yüksek vergi indirimi oranları ve ek finansman avantajları gibi daha kapsamlı teşviklerden yararlanır.

Bölgesel teşvik uygulamalarında yatırımın yapıldığı ilin yanı sıra sektör, asgari yatırım tutarı ve istihdam kapasitesi de belirleyici unsurlar arasındadır. Bu sayede yatırımcılar, yatırım lokasyonunu seçerken yalnızca pazar ve lojistik avantajları değil, aynı zamanda bölgesel teşviklerden elde edilecek mali kazanımları da dikkate alarak daha stratejik kararlar alabilir.

1. Bölgeden 6. Bölgeye Kadar İl Gruplandırmaları

Yatırım teşvik sisteminde Türkiye, sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerine göre 1. Bölge’den 6. Bölge’ye kadar gruplandırılmıştır. 1. Bölge, ekonomik gelişmişliği en yüksek illeri kapsar ve teşvik oranları görece daha sınırlıdır; buna karşılık 6. Bölge, gelişmişlik düzeyi daha düşük olan illeri içerir ve en kapsamlı teşvik destekleri bu bölgede uygulanır. Bölge numarası yükseldikçe, yatırımcılara sağlanan vergi indirimi oranı, sigorta primi destek süresi ve faiz/kâr payı desteği gibi unsurlar artış gösterir.

Bu gruplandırma sayesinde yatırımcılar, yatırımın yapılacağı ili seçerken yalnızca pazar ve lojistik avantajları değil, aynı zamanda bölgesel teşviklerden elde edilecek mali avantajları da dikkate alabilir. Böylece devlet, yatırımların ülke genelinde daha dengeli dağılmasını ve bölgesel kalkınmanın desteklenmesini hedefler.

Öncelikli Yatırım Konuları ve Stratejik Yatırımlar

Yatırım teşvik sistemi kapsamında öncelikli yatırım konuları ve stratejik yatırımlar, ülke ekonomisi açısından yüksek katma değer üreten, dışa bağımlılığı azaltan ve teknolojik gelişimi destekleyen alanları kapsar. Öncelikli yatırımlar; savunma sanayi, enerji, madencilik, ileri teknoloji, Ar-Ge ve yenilik odaklı sektörler gibi alanlarda yoğunlaşırken, bu yatırımlar bulundukları bölgeden bağımsız olarak daha avantajlı teşvik unsurlarından yararlanabilir.

Stratejik yatırımlar ise yüksek tutarlı, ithalat bağımlılığı yüksek ürünlerin yurt içinde üretilmesini hedefleyen ve belirli ölçek kriterlerini sağlayan yatırımlardır. Bu yatırımlar için vergi indirimi, KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, sigorta primi desteği ve faiz veya kâr payı desteği gibi geniş kapsamlı teşvikler uygulanır. Böylece hem cari açığın azaltılması hem de Türkiye’nin üretim ve teknoloji kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanır.

Yatırım Teşvik Belgesi Revize ve Süre Uzatımı İşlemleri

Yatırım sürecinde meydana gelen değişiklikler nedeniyle, yatırım teşvik belgesinde yer alan yatırım tutarı, finansman yapısı, makine-teçhizat listesi, yatırım yeri veya yatırımın niteliği için revize ya da süre uzatımı başvurusu yapılabilir. Bu işlemler, yatırımın teşvik mevzuatına uygun ilerlemesi ve teşvik haklarının korunması açısından önemlidir.

Revize ve süre uzatımı talepleri, E-TUYS sistemi üzerinden gerekçeleri ve ilgili belgelerle birlikte yapılır. Yatırımcıların, süresi içinde tamamlanamayan yatırımlar için süre bitiminden önce başvuruda bulunması ve değişiklikleri zamanında bildirmesi, teşviklerden kesintisiz yararlanmak açısından kritik öneme sahiptir.

Yatırım Tamamlama Vizesi ve Belgenin Kapatılması

Yatırım teşvik belgesi kapsamında gerçekleştirilen yatırımın tamamlanmasının ardından, yatırım tamamlama vizesi alınması ve belgenin kapatılması zorunludur. Bu aşamada yatırımcı, teşvik belgesinde yer alan taahhütlerin; sabit yatırım tutarı, makine-teçhizat alımları, istihdam ve yatırım süresi gibi unsurlar açısından eksiksiz şekilde yerine getirildiğini belgelemekle yükümlüdür.

Yatırım tamamlama vizesi başvurusu, E-TUYS sistemi üzerinden yapılır ve yatırımın gerçekleştiğini gösteren fatura, ödeme ve ilgili diğer belgeler sisteme yüklenir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yapılan inceleme sonucunda yatırımın teşvik belgesine uygun şekilde tamamlandığının tespit edilmesi halinde belge kapatılır. Bu süreç, yatırımcının teşviklerden usulüne uygun şekilde yararlandığının resmî olarak tescillenmesini sağlar ve olası denetimlerde önemli bir referans niteliği taşır.

Yatırım Teşvik Belgesi Alırken Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar

Yatırım teşvik belgesinden sorunsuz ve tam fayda sağlanabilmesi için yatırımın türü, sektörü ve bölgesi doğru belirlenmeli; başvuru güncel teşvik mevzuatına uygun ve asgari yatırım ile kapasite kriterlerini karşılayacak şekilde hazırlanmalıdır.

E-TUYS sistemine yüklenen bilgi ve belgelerin doğru ve güncel olması, yatırım sürecindeki değişikliklerin zamanında bildirilmesi, yatırımın süresinde tamamlanması ve tamamlama vizesinde tüm taahhütlerin eksiksiz yerine getirilmesi, teşvik haklarının korunması açısından kritik öneme sahiptir.